ค่ากลั่นน้ำมันผันผวนสูง นับตั้งแต่สงครามรัสเซีย-ยูเครน

การขนส่งลำเลียงน้ำมันและก๊าซผ่านช่องแคบฮอร์มุซที่หยุดชะงักลง จากสงครามระหว่างสหรัฐอเมริกา-อิสราเอลกับอิหร่าน ส่งผลให้ราคาพลังงานทั่วโลกให้ดีดตัวขึ้นอย่างรุนแรงในช่วงปลายเดือนมีนาคม 2026 และกระทบต่อความมั่นคงด้านพลังงานของไทยอย่างสำคัญ เนื่องจากเกินครึ่งของน้ำมันดิบที่ไทยนำเข้า ถูกลำเลียงผ่านเส้นทางนี้^[1]วิจัยกรุงศรี. 2026. “ความตึงเครียดในตะวันออกกลาง: ผลกระทบต่อเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมไทย”. https://www.krungsri.com/th/research/research-intelligence/middle-east-tension-2026.

การปรับตัวขึ้นอย่างฉับพลันของราคาน้ำมัน ทำให้ประเด็นเกี่ยวกับ ‘โครงสร้างราคา’ ถูกหยิบขึ้นมาถกเถียงอีกครั้ง โดยเฉพาะ ‘ค่าการกลั่น’ (Gross Refinery Margin – GRM) ซึ่งเพิ่มสูงขึ้นอย่างที่ไม่เคยเป็นมาก่อน จากเดิมเฉลี่ยราว 2 บาท/ลิตร เพิ่มขึ้นเป็นกว่า 17 บาท/ลิตร โดยคาดว่าน่าจะเป็นผลมาจากค่าขนส่ง ค่าระวางเรือ และค่าประกันภัยที่พุ่งสูงขึ้นภายใต้สถานการณ์สงคราม แต่เนื่องจากราคาน้ำมัน ณ โรงกลั่นของไทยอ้างอิงอยู่กับตลาดสิงคโปร์ จึงเกิดเป็นข้อสงสัยต่อความโปร่งใสของต้นทุนที่แท้จริงในการนำเข้าน้ำมันดิบของไทย และนำมาสู่มาตรการในการกำกับดูแลค่าการกลั่นที่เข้มงวดยิ่งขึ้น^[2]เดลินิวส์. 2026. ครม.เคาะตาม คตร. สั่งพลังงานกำหนดค่าการกลั่น ดูแลราคาน้ำมัน. https://www.dailynews.co.th/news/5757624/.

อย่างไรก็ตาม จากการรวบรวมข้อมูลย้อนหลัง 101 PUB พบว่าแนวโน้มของค่าการกลั่นน้ำมันที่ผันผวนอาจไม่ใช่ปรากฏการณ์ที่ใหม่นัก โดยหากมองย้อนกลับไปในช่วง 8 ปีที่ผ่านมา จะพบว่าโครงสร้างราคาน้ำมันในส่วนนี้มีเสถียรภาพค่อนข้างมากก่อนปี 2022 โดยการปรับตัวขึ้น-ลงของราคาน้ำมันดิบในตลาดโลก แทบไม่ได้ส่งผลต่อค่าการกลั่นซึ่งคงตัวอยู่ที่ราว 1.8-2.5 บาท/ลิตร และปรับตัวในทิศทางเดียวกับค่าการตลาดเฉลี่ยเสมอ แนวโน้มดังกล่าวเปลี่ยนแปลงไปอย่างชัดเจนภายหลังสงครามระหว่างรัสเซียกับยูเครนปะทุขึ้นในเดือนกุมภาพันธ์ 2022 ซึ่งทำให้ค่าการกลั่นผันผวนสูงขึ้นอย่างมาก โดยมีช่วงที่ลดต่ำลงไปถึง 1 บาท/ลิตร และเพิ่มขึ้นไปถึง 3-4 บาท/ลิตรในหลายช่วงเวลา^[3]กระทรวงพลังงาน (2018-2026) รวบรวมโดย 101 PUB

วิกฤตพลังงานระลอกนี้ส่งผลกระทบต่อคนไทยอย่างรุนแรง แต่ในขณะเดียวกันก็อาจเป็นแรงส่งให้ภาครัฐเร่งเดินหน้าปฏิรูปโครงสร้างราคาน้ำมัน รวมถึงทบทวนมาตรการกำกับดูแลต่างๆ เพื่อรับมือกับความผันผวนของราคาพลังงานท่ามกลางสถานการณ์โลกที่มีความเปราะบางมากขึ้นในระยะยาว